मागील तीन लेखांत आपण बालशाळेतील विज्ञान शिक्षण याविषयी सविस्तर माहिती घेतली. या आणि पुढील दोन लेखांत आपण बालशाळेतील जीवनव्यवहार शिक्षण याविषयी माहिती घेणार आहोत.
जीवनव्यवहार म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जीवन व्यवहार म्हणजे आपण दैनंदिन जीवनात करत असलेली नित्य कामे, वागणूक आणि परस्पर संवाद होय. जीवनव्यवहार शिक्षणात मुलांच्या वयोगटानुसार त्यांना दिलेल्या विविध उपक्रमांचा समावेश होतो. तसेच, घरात देखील मुलांकडून लहान-सहान कामे करून घेतली जातात.
बालशाळेच्या तीन गटांतील जीवनव्यवहार शिक्षण याबाबत माहिती घेण्यापूर्वी जीवन व्यवहार शिक्षणातून मिळणारे फायदे जाणून घेणे नक्कीच यथार्थ होईल.
जीवनव्यवहार शिक्षणाचे फायदे
- श्रमप्रतिष्ठा : कोणतेही काम हलके नसते, त्यामुळे कोणतेही काम करताना लाज वाटता कामा नये, तसेच मुलांची तसेच मुलींची कामे यात भेदभाव बाळगू नये, या मूलभूत संकल्पना मुलांना लहानवयातच शिकवल्या जातात.
- स्वयंशिस्त आणि नीटनेटकेपणा : मुलांना कोणतेही काम विशिष्ट पद्धतीने तसेच शिस्तबद्धरीतीने करण्यास शिकवतात.
- मानसिक आनंद आणि समाधान : मुलांना स्वतः काम केल्याने मनातून आनंद आणि समाधान वाटते.
- आत्मविश्वास : जीवन व्यवहाराच्या मूलभूत शिक्षणामुळे मुलांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होते.
आता आपण खेळगटातील जीवनव्यवहार शिक्षण याबाबत जाणून घेऊयात.
हेही वाचा – बालशाळेतील अभ्यासक्रम : खेळगटातील विज्ञान शिक्षण
खेळगटातील जीवन व्यवहार शिक्षण
- खेळगटातील मुलांना जीवनव्यवहार शिक्षणाच्या उपक्रमांतून पुढील गोष्टी शिकवण्यात येतात :
- चपला-बूट ओळीत ठेवणे.
- वर्गात दप्तर ठराविक ठिकाणी व्यवस्थित ठेवणे.
- आपले खेळ वर्गात सांगितल्यानुसार ठेवणे.
- शी-शूला जाऊन आल्यावर हात-पाय स्वच्छ धुणे.
- जेवणापूर्वी हात स्वच्छ धुणे.
- सगळा डबा अजिबात न सांडता संपविणे.
- डब्यातील पदार्थांचा प्रत्येक घास चावून चावून खाणे.
- जेवण झाल्यावर चूळ भरणे आणि हात स्वच्छ धुणे.
- डबा दप्तरात व्यवस्थित ठेवणे.
- घरी जाताना आपले दप्तर घेणे.
- घरी जाताना स्वतःच्या चपला-बूट घालणे.
वरील कृती वानगीदाखल दिल्या असून अशा अनेक आणि तत्सम गोष्टी मुलांना नक्कीच शिकवता येतील. वरकरणी वरील कृती सोप्या वाटत असल्या तरी, मुलांचे तीन वर्षांचे वय लक्षात घेता त्यांना तसे करणे सुरुवातीला जरा अवघडच असते. यामुळे मुले कित्येकदा चिडू आणि रागावू शकतात. तसेच, शिक्षिका आणि सेविका देखील वैतागू शकतात. अशा वेळेस त्यांनी न वैतागता मुलांना चुचकारून आणि प्रेमाने समजावून सांगत वरील कृती वारंवार करून दाखवाव्यात आणि करून घ्याव्यात. मुले विविध कृती व्यवस्थित करत आहेत, याकडे कटाक्षाने लक्ष द्यावे. नियमित सरावाने मुले शिकवलेल्या कृती व्यवस्थित आणि सफाईदारपणे करू लागतात. यातूनच मुलांच्या जीवनव्यवहार शिक्षणाचा श्रीगणेशा होतो.
हेही वाचा – बालशाळेतील अभ्यासक्रम : बालगटातील विज्ञान शिक्षण
थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, खेळगटातील जीवन व्यवहार शिक्षणातून मुलांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासाच्या पायाभरणीस आरंभ होतो.
पुढील लेखात आपण शिशुगटातील जीवनव्यवहार शिक्षण याबाबत जाणून घेणार आहोत.
नम्र निवेदन
गेल्या अकरा वर्षांपासून आम्ही उभयतां ‘निरामय आरोग्य संकल्पना’ यशस्वीरीत्या राबवत आहोत. असंख्य पुरुष आणि महिला साधकांनी संकल्पनेचा लाभ घेतला आहे. संकल्पना जाणून घेऊन लाभार्थी होण्यासाठी मोबाइल 9881943593 यावर 🙏/👌/👍 / 👏 / तत्सम चिन्हाने व्हॉट्सॲप मेसेज करून प्रतिसाद द्यावा.
